PODER MÉDIA SOCIAL PERANTE JUVENTUDE TIMORENSE

Escritor: Vasco de Jesus

Estudante III ano da Faculdade de Filosofia-ISFIT

 

Introducão

Mundo ohin loron hetan mudança boot tebes, liu-liu iha nível tecnologia nian, no ita nia rain Timor mos hetan progresso média social, iha nebé lori mudança boot ba timoroan tomak; iha nível família, sociedade no jovem sira. Tuir observacão nebé ha’u iha katak média social halo ema hamenus sira nia diálogo interno ka ema nebé besik iha sira, tamba ema nebé dok sai besik, ema nebé besik sai dok; entre família, sociedade, no halo ema inconsideração ba malu, joventude  barak mos kesi an ba média social hanesan buat prioridade, iha nebé bele lori risco ba sira nia futuro karik sira usa sala.

Tamba ne’e objectivo husi artigo ida ne’e hakarak lori ita hotu ba reflete no consciente katak ita ema mak usa média social la’os média social mak usa ita ema, tamba ne’e inventa husi ema laos Maromak mak cria, tamba ne’e tuir professor, DR. Aderito Barbosa dehan “o ser humano é um ser que se transforma, um ser pergunta, um ser admira e um ser aberto”. (BARBOSA: 79), Atu dehan katak ita ema mak iha capacidade hodi muda, pergunta, admira no nakloke an. Tamba ne’e mai ita ba haré hamutuk no reflete hamutuk artigo ida ne’e.

  1. Sentido média social

Média social, liafuan rua nebé hamosu sentido ida, liafuan rua ne’e mai hotu husi lian latim; media katak mediu, ka iha lian português dehan meio, liafuan social ka sociedade iha latim dehan Socius ka societas, nia definição dehan; “associação amistosa dos outros”. Iha dicionário português balun hatudu nia significa, dehan “o socio é reunião dos homens submetidos às leis comuns”(Dicionário: 403). Existência Média social nian tulun mos ema iha nível comunicação nian, facil atu comunica iha circunstância nebé de’it, facílita informação nebé lais liu, tulun mos ema iha nível formação nian, iha nebé ema barak ona mak aprende liu husi média, lori mos mudança, maibé, atu oinsa mos ita la subar husi realidade ida nebé ita hotu hasoru. Média social mak hanesan; Facebook, Twitter, Instagram, SlideShare, Youtube, Wa. Nst. Média social hanesan Canal nebé fahe informação, comunica ba família, colega, hato’o expressão sentimento, atualiza foto, tamba aplicação hirak ne’e mak domina atividade sira loron-loron nian. Ita hotu sente poder média social nian boot tebes hodi halo mudança nebé ohin loron ita bele observa husi ita nia matan  rasik, no ita bele halo comparação ho tempo sira nebé liu ona, no ita mos participa iha mudança ida ne’e hanesan . Heráclito dehan “tudo se move, tudo escorre (pantha rhei), nada permanence imovel e fixo”(REALE,Gio: 23)

  1. Família

Wainhira ita koalia kona-ba família ita koalia kona-ba uma-kain, composta husi Inan, aman no oan sira. No matenek nain balun dehan, “ a familia é primeira escola de aprendizagem dos valores.”(BARBOSA: 195), katak família hanesan escola dahuluk hodi hanesan valores sira hotu, ou hanaran educação informal, iha nebé inan amam mak sai educador princípal ba sira nia oan. Oinsa hamosu diálogo entre família uma laran ba malu, hanesan Anthony Giddens dehan “conversa, ou diálogo, é o que basicamente faz o relacionamento funcionar(GIDDENS: 71). Maibe, ohin loron média social muda mentalidade iha família uma laran, wainhira ita halo compara ho família sira iha tempo uluk nebé seidauk iha progresso ba tecnologia. Ohin ita bele observa família sira menos diálogo ba malu iha uma laran entre Inan-Aman no Oan sira. Mudança boot nebé dalaruma halakon tiha sensibilidade família nian ida ne’e bele lori risco ba família ikus família sai rahun, husi sira nia hahalok hirak ne’e hatudu educação nebé ladi’ak ba sira nia oan, halakon abut domin família nian, exemplo concreto nebé ita bele observa mak sira husik labarik sira iha ambiente livre nia laran hodi acesso mos ba média social. Ita bele halo divergência entre labarik sira. Labarik sira ohin loron diferente ho labarik iha tempo uluk. Uluk labarik sira gosta halibur malu hodi halimar hamutuk; dudu kareta, tiro berlindos, dada papa gaiong, haksoit tapa, haksoit boracha nst. Ohin loron labarik sira barak liu acesso ba média social; Tik Tok, Wa, Facebook, PUBG nst, hanesan pesquisa nebé organização balun halo, liu-liu iha capital Dili ba porcento labarik sira nebé acesso ba média social ho 80 % no 22% mak acesso ba game online.

  1. Sociedade

Sociedade mai husi lian Latim, katak Societas, nebé dehan “associação amistosa com outros”, atu dehan katak sociedade mos hanesan associação ida nebé individual, nebé iha nia valor  cultural no ética rasik. Ita ema ne’e naturalmente social “O homem é um ser essencialmente Sociável”.(LINO:  242). Tamba ne’e ita koalia kona-ba sociedade ne’e composto husi ema; feto-mane, idosos, jovem no labarik sira nebé moris iha comunhão nia laran. Média social lori mudança nebé boot tebes ba sociedade, ba psicologia no cultura. Ita bele halo comparação ba sociedade iha tempo uluk no sociedade ohin loron. Uluk wainhira atu hato’o mensagem ruma precisa hakerek carta, iha nebé lori tempo. Uluk seidauk iha média social ema sempre halibur malu hodi dadalia, iha foho babain ema tur haleu ahi-matan hodi conta história, maibe ohin loron ho mudança tecnologia, mensagem nebé ita hakarak atu fó bele liu husi Wa, facebook, instagram, nst. Buat nebé ita nia hakarak la’o lalais la lori tempo. Ohin loron ho presensa média social nian hamenus diálogo hanesan uluk nebé ha’u temi ona iha leten, poder média social nian halo ema nebé dok sai besik, ema nebé besik sai dok. Ida ne’e mak realidade ba sociedade ohin loron.

  1. Juventude timorense perante Média social

 Juventude hanesan período ba moris iha processo transformacão nian “transformação profundas, os aspetos biológicos, psicológicos e social”(Barbosa: 31), idade ida nebé hasai-an ona iha etapa labarik nian. Joventude mak esperança ba nação no mos ba igreja, hodi hanoin fali visitação Santo padre João Paulo II, iha tinan 1989 nebé haforsa liafuan husi evangelista S. Mateus nian : “Vós sois o sal da terra e vós sois a luz do mundo”. Imi mak masin rai nian no naroman mundo nian (MT 5, 13-16). Liafuan nebé desafia joventude sira iha momento neba. Atualmente, Ita bele observa katak maioria jovem barak mak acesso ba média social, iha pesquisa nebé foti iha município Díli de’it, quase 80%  juventude mak acesso ba internet (http://tatoli.tl) seidauk ho município sira seluk; Atu dehan katak presensa média social nian halo joventude sira halakon meer nebé kuda nanis husi joventude sira uluk, iha nebé ita bele haré; ho média social halo joventude barak susar atu hamrik husi fatin nebé sira tur, isola-an iha quarto, dalaruma mos ho DU, DJ, nst nebé obriga sira tenke satisfas ho ativo hirak ne’e, haburas baruk-ten, hader tarde, hodi lahanoin ona katak sira mak futuro ba rai ida ne’e.

  1. Valor educação formal

Hanesan  ita hatene educação ne’e fahe ba parte tolu; educação formal, educação informal no educação não-formal. Maibe iha ne’e ha’u sei haré liu ba educação formal. Molok ida ne’e ita ba hatene uluk sistema educação iha Timor-Leste. Iha rai ida ne’e hatur sistema ba escola público sira husi ensino básico to’o secundário ne’e gratuito, excepto privada sira de’it mak selu. Ema hotu iha direito atu acesso ba escola, iha nebé ita hanaran educação inclusivo. Iha ita nia constituição artigo 50, hateten “todos têm direito à igualdade de oportunidades de ensino e formação profissional”. Ema hotu iha direito ba opportunidade nebé hanesan iha ensino no formacão profissional sira. Ho Média social nia presensa iha escola tulun tebes pessoa educador sira no mos estudante sira ba sira nia processo aprendisagem nian. Vantagem husi média nian ba jovem sira mak hakbiit  abilidade, liu-liu iha sira nia estudo; buka trabalho, façil hetan matéria, hanesan ita hotu hatenen durante passagem Covid-19, nebé mundo tomak preocupa, hamosu Lock Down  ema hotu hela de’it iha uma, maibe liu husi média Social estudante sira nafatin simu matéria ho di’ak, iha nebé matéria balun bele haruka liu husi Wa nst. Desvantagem mos iha wainhira estudante sira utiliza sala; em vez sira usa média atu tulun processo estudo, maibe halo fali buat seluk nebé bele lori sira ba risco ida nebé ladiak ba sira nia moris, ba asédiu sexual husi VC, (Video call) nebé lori tendência ladiak ba isin  desejo carnal, nune’e iha problema uituan entre sira comesa pública sira nia segredo ba média social, iha nebé ema hotu bele haré sira nia privacidade nebé sira hatun iha média social, parte ida  ita difama ema nia dignidade.

  1. Valor cristão

Igreja acompanha transformação ida ne’e, nia mos adapta ba mudança tecnologia ida ne’e, iha nebé ita bele haré Concílio Vaticano II, documento Inter Mirifica nebé koalia kona-ba meio comunicação nebé fó dalan ba igreja atu usa média social, ho obrigação ida mak atu fahe Maromak Nia futar Liafuan, no mos oinsa igreja hanorin sarani sira atu usa média social ho responsabilidade, hanesan iha documento ne’e dehan “considera seu dever pregar a mensagem de salvação, servindo-se dos meios de comunicação social, e ensina aos homens a usar rectamente estes meios.”(CV II: 46). Igreja haré ba existência média nian sai hanesan meios di’ak ida ba lalaok haklaken. Ita hatene participação ba média social nian la’os de’it católico. Papa Francisco iha nia Exortação Apostólica Evangelli Gaudium convida igreja nafatin presente ba mehi hanesan missionária atu to’o bá ema hotu Uma Igreja “EM SAÍDA”.(E.G: 21).Nune’e competência igreja nian mak hanorin ema atu usa lolos média social no nia objetivo, hanesan mensagem Amo Papa Francisco nian nebé hato’o; “uma boa comunicação ajuda-nos a estar mais perto e a conhecer-nos melhor entre nós, a ser mais unidos. Os muros que nos dividem só podem ser superados, se estivermos prontos a ouvir e a aprender uns dos outros

Recomendação

Hakarak hato’o ba ita hotu katak Média Social ne’e ema mak cria iha século XX, iha nebé marca mudança boot, liu husi sira nia matenek no creatividade. Atu dehan katak ita ema mak utiliza média social, la’os média social mak utiliza ita. Nune’e, ita tenke sai matenek hodi utiliza média social, sai ema responsavél, atu labele fó impacto ladi’ak ba ita nia futuro. Se ita iha família koko minimiza usa média social, hodi fó tempo mos ba família, se ita hakarak sai sociedade nebé di’ak koko fó tempo mos ba ita nia maluk vizinho sira, rona no koalia ho sira, se ita jovem di’ak ida, koko fó tempo mos ba família uma laran; tulun sira, no hanoin katak ha’u mak esperança rai ida ne’e, se ita nudar estudande buka fó lolos tempo hodi usa lolos média social ba ita nia di’ak no ba progresso iha ita nia processo estudo nian, no se ita católico nebé di’ak fó valor nudar sarani nebé di’ak, hodi usa média social hanensa meios di’ak ida hodi haklaken Maromak Nia futar Liafuan ba ema hotu. Tamba ne’e usa ho responsabilidade, usa ho domin, usa ho matenek, no usa ho di’ak.

Conclusão

Poder média social nian makas tebes, iha nebé bele hetan influência lalais ba ema, liu-liu ba ita sira nebé utiliza media social ne’e. Liu husi média social ita bele simu lalais informação sira maibe informação sira nebé oioin alías, balun di’ak, balun mos att. Hanesan Professor no Historiador brasileiro Leandro Karnal nebé dehan “Internet tem informação, não formação”(http://www.olharconceito,com). Katak informação hotu nebé ita simu, la’os formação nebé di’ak de’it, maibe, hanaoin ba katak ita iha capacidade no iha hanoin hodi hili buat nebé bele fó benefício mai ita nia moris, hodi evita buat att nebé ita hetan iha média social. Ita labele sai atan ba média social hodi halakon ita nia sensibilidade hanesan ema.

REFERÊNCIA

BARBOSA, G, Aderito, Jovens com projecto da vida, Paulinas, Lisboa, 2001.

­­_____, O valor da Gratuidade na educação dos jovens, Lisboa, 2007.

GIDDENS, Anthony, Mundo em Descontrole, trad, Maria Luiza X. De A. Borges, editora, São Paulo, 2003.

RAMPAZZO, Lino, Antropologia, Religiões e valores Cristãos. 1, edição, Paulus, Brasil, 2014.

REALE, Giovanni e ANTISERI, Daria, História da filosofia Filosofia pãga antiga, Paulos, Brasil, 2003.

BÍBLIA SAGRADA (BS), I Edição, Difusora Bíblica, Lisboa, 2015.

CONSTITUIÇÃO DA REPÚBLICA DE TIMOR-LESTE.

DICIONÁRIO DA LÍNGUA PORTUGUÊSA, ED, I, Lisboa, Julho de 1999

PAPA FRANCISCO, Exortação Apostólica Evangelli Gaudium/ Alegria do Evangelho, Roma, São Pedro, 24 de Novembro de 2013.

DOCUMENTO CONCÍLIO VATICANO II, “Inter Mirifica” Sobre Meio de Comunicação

Foin-sa’e  80% iha capítal Díli utiliza internet ba necessidade média social, 03 de setembro de 2022, diponível em: https://tatoli.tl/2022/09/03/foin-sa’e-80%-iha-kapital-dili-utiliza-internet-ba-necessidade-médiasocial/, acesso no dia 10 de abril de 2023

Mensagem do Papa Francisco para o 48 dia mundial das comunicações Sociais, 1 de Junho , 2014, disponível em: https://w2.vatican.va/content/francesco/pt/messages/comunications/documents/papa-francesco­­_20140124_messaggio-comunicazioni-sociali.html. Acesso no dia 15 de abril de 2023

Palestra sobre educação em Ciuabá, 29 de Julho, 2019, disponível em: https://www.olharconceito.com.br/notícias/exibir-asp?id=17950gnotícia-internet-tem-informação-não-fromação-diz-leandro-karnal-durante-palestra-sobre-educação-emciuabá, acesso no dia 15 de abril de 2023

Powered By WordPress | LMS Academic

content-1701

sabung ayam online

yakinjp

yakinjp

rtp yakinjp

slot thailand

yakinjp

yakinjp

yakin jp

yakinjp id

maujp

maujp

maujp

maujp

slot mahjong

SGP Pools

slot mahjong

sabung ayam online

slot mahjong

SLOT THAILAND

article 328000621

article 328000622

article 328000623

article 328000624

article 328000625

article 328000626

article 328000627

article 328000628

article 328000629

article 328000630

article 328000631

article 328000632

article 328000633

article 328000634

article 328000635

article 328000636

article 328000637

article 328000638

article 328000639

article 328000640

article 328000641

article 328000642

article 328000643

article 328000644

article 328000645

article 328000646

article 328000647

article 328000648

article 328000649

article 328000650

article 328000651

article 328000652

article 328000653

article 328000654

article 328000655

article 328000656

article 328000657

article 328000658

article 328000659

article 328000660

article 888000056

article 888000057

article 888000058

article 888000059

article 888000060

article 888000061

article 888000062

article 888000063

article 888000064

article 888000065

article 888000066

article 888000067

article 888000068

article 888000069

article 888000070

article 888000071

article 888000072

article 888000073

article 888000074

article 888000075

article 888000076

article 888000077

article 888000078

article 888000079

article 888000080

article 888000081

article 888000082

article 888000083

article 888000084

article 888000085

article 888000086

article 888000087

article 888000088

article 888000089

article 888000090

article 868100041

article 868100042

article 868100043

article 868100044

article 868100045

article 868100046

article 868100047

article 868100048

article 868100049

article 868100050

article 868100051

article 868100052

article 868100053

article 868100054

article 868100055

article 868100056

article 868100057

article 868100058

article 868100059

article 868100060

article 868100061

article 868100062

article 868100063

article 868100064

article 868100065

article 868100066

article 868100067

article 868100068

article 868100069

article 868100070

article 868100071

article 868100072

article 868100073

article 868100074

article 868100075

article 868100076

article 868100077

article 868100078

article 868100079

article 868100080

cuaca 898100011

cuaca 898100012

cuaca 898100013

cuaca 898100014

cuaca 898100015

cuaca 898100016

cuaca 898100017

cuaca 898100018

cuaca 898100019

cuaca 898100020

cuaca 898100021

cuaca 898100022

cuaca 898100023

cuaca 898100024

cuaca 898100025

cuaca 898100026

cuaca 898100027

cuaca 898100028

cuaca 898100029

cuaca 898100030

cuaca 898100031

cuaca 898100032

cuaca 898100033

cuaca 898100034

cuaca 898100035

cuaca 898100036

cuaca 898100037

cuaca 898100038

cuaca 898100039

cuaca 898100040

cuaca 898100041

cuaca 898100042

cuaca 898100043

cuaca 898100044

cuaca 898100045

cuaca 898100046

cuaca 898100047

cuaca 898100048

cuaca 898100049

cuaca 898100050

cuaca 898100051

cuaca 898100052

cuaca 898100053

cuaca 898100054

cuaca 898100055

cuaca 898100056

cuaca 898100057

cuaca 898100058

cuaca 898100059

cuaca 898100060

cuaca 898100061

cuaca 898100062

cuaca 898100063

cuaca 898100064

cuaca 898100065

cuaca 898100066

cuaca 898100067

cuaca 898100068

cuaca 898100069

cuaca 898100070

cuaca 898100071

cuaca 898100072

cuaca 898100073

cuaca 898100074

cuaca 898100075

cuaca 898100076

cuaca 898100077

cuaca 898100078

cuaca 898100079

cuaca 898100080

cuaca 898100081

cuaca 898100082

cuaca 898100083

cuaca 898100084

cuaca 898100085

cuaca 898100086

cuaca 898100087

cuaca 898100088

cuaca 898100089

cuaca 898100090

cuaca 898100091

cuaca 898100092

cuaca 898100093

cuaca 898100094

cuaca 898100095

kasus 898100011

kasus 898100012

kasus 898100013

kasus 898100014

kasus 898100015

kasus 898100016

kasus 898100017

kasus 898100018

kasus 898100019

kasus 898100020

article 898100021

article 898100022

article 898100023

article 898100024

article 898100025

article 898100026

article 898100027

article 898100028

article 898100029

article 898100030

article 898100031

article 898100032

article 898100033

article 898100034

article 898100035

article 898100036

article 898100037

article 898100038

article 898100039

article 898100040

article 898100041

article 898100042

article 898100043

article 898100044

article 898100045

article 898100046

article 898100047

article 898100048

article 898100049

article 898100050

article 898100051

article 898100052

article 898100053

article 898100054

article 898100055

article 898100056

article 898100057

article 898100058

article 898100059

article 898100060

article 710000031

article 710000032

article 710000033

article 710000034

article 710000035

article 710000036

article 710000037

article 710000038

article 710000039

article 710000040

article 710000041

article 710000042

article 710000043

article 710000044

article 710000045

article 710000046

article 710000047

article 710000048

article 710000049

article 710000050

article 710000051

article 710000052

article 710000053

article 710000054

article 710000055

article 710000056

article 710000057

article 710000058

article 710000059

article 710000060

article 710000061

article 710000062

article 710000063

article 710000064

article 710000065

article 710000066

article 710000067

article 710000068

article 710000069

article 710000070

article 710000071

article 710000072

article 710000073

article 710000074

article 710000075

article 710000076

article 710000077

article 710000078

article 710000079

article 710000080

article 999990001

article 999990002

article 999990003

article 999990004

article 999990005

article 999990006

article 999990007

article 999990008

article 999990009

article 999990010

article 999990011

article 999990012

article 999990013

article 999990014

article 999990015

article 999990016

article 999990017

article 999990018

article 999990019

article 999990020

article 999990021

article 999990022

article 999990023

article 999990024

article 999990025

article 999990026

article 999990027

article 999990028

article 999990029

article 999990030

article 999990031

article 999990032

article 999990033

article 999990034

article 999990035

article 999990036

article 999990037

article 999990038

article 999990039

article 999990040

content-1701
error: Content is protected !!