REFLEXÃO IN MEMORIAM CONSULTA POPULAR ÂMBITO JUBILEU DA PRATA 

 

                           Hosi; Caetano Cconny

Introdução

Temático no narrativo hanesan hanoin simples iha âmbito vigéssimo quinto aniversário consulta popular atu elogia loron nebé sai ponto encontro hosi nakukun laran no ba roman nebé tubun ona mai hasoru povo timor lorosa’e iha tempo nebá, povo rasik mak sai na’in ba Timor-Leste nia destino hosi opção no declaração adequada nebé Presidente B. J. Habibie oferese ba povo Timor, sei ita reflete ho klean loron consulta popular ne’e nudár auto determinação ida mais valioso no poderoso hosi lian povo oprimido, prego no folha nebé povo exerse iha sufrágio ho bona fide ho condição indispensável a alguma coisa sine quo non  loron ne’e  mak lori tanis no hakilar makas  ita manan ona luta ho lian no milagre hosi Maromak nian.  No povo rasik mak narador audiegétiku iha momento doloroso no drastiku ida ne’e. Em sentido amplo ( lato senso ) hakilar ba injustica social nebé mak buras iha invação Indonésia no Maromak mós la finge taka matan eh abadona nian povo hanesan Sodoma no Gomora por alto um povo escolhido salus populi suprema lex   sai sasukat  ba lian laek sira nebé la iha lian  ( cmf livro Dom Carlos the voices of Voicless)  hosi ne’e book Igreja nia fuan atu hamatan ba susar ho hola parte iha povo nia sofrimento atu hahu ho novo êxodo ba restauração indepedência  no kaer metin princípio apriori ‘’o direito do povo à independência total e completa é um direito inalinável’’discurso presidente da republica democrática de Timor Leste Francisco Xavier do amaral por ocasião da investidura palácio Lahane (sabemós, Podemós, devemós, vencer editor Martinho Gusmão 2018).

Paradigma iha processo contrução estado TL

Independência total para o povo de Timor-Leste como a única solução política, justa e válida. (sabemós, Podemós, devemós, vencer editor Martinho Gusmão 2018).  Vigéssimo quinto aniversário Consulta Popular to ona iha nebé? Ita nia mehi sira nebé ita hakarak realiza depois restaura ita nia independência hosi valor consulta popular nebé ho maioria, 78,5 %. No 21,5% integração Indonésia. To ona iha nebé ita ida-idak lori mehi ne’e, atu constroi o bem estado, se ita halo reminisência depois de 500 anos Malae mutin oprime, acresenta tan ho 24 anos Indonésia oho mós ita nia lider sira, hafoin susu no lambe tan rai nian bokur maibé ita seidauk hakat to mehi boot ida atu liberta povo ne’e? sei ita hanoin ho klean independência nebé sira sosa ho mate ( isin no ran ) sira insisti nafatin ita, imi halo ona saida hodi habokur rai ne’e? automaticamente sira nebé uluk hamutuk iha luta ba rai ne’e senti chocado no caso sira seidauk hakat ba to mehi nebé sira kaer hamutuk iha resistência laran, no mais pior Timor oan sira continua sukit malu, defama malu mas malae no mistíso sira goza vida a vontade iha Timor laran, sira la sala, pergunta mak ne’e, saida mak sala ho ita?  ho novo paradigma foun nebé desordem ho democrasia no cultura oi-oin nebé mósu iha sinais do tempo ita la bele ona atu sees, maibé oinsa ita hasoru ho sabedoria da fé no prudência intelectual nebé naton atu lalika perde ita nia modos vivendi iha paradigma mundana iha nebé lori hela sistomas no veneno mai ita nia sociedade ho maneira ocultado no hahu invade ita nia natureza no lisan, Quo vadis o povo de Timor? em resumido hateke ho crítica atu opta dalan terik ruma hakat no sees hosi insucesso sira ne’e, tamba la’os ona tempo ita continua marca passo nafatin wainhira ita iha ona bodas de prata, hanoin hamutuk, tetu hamutuk, lori Timor sai hosi miséria de pensar no mukit iha moris moral no lori unidade nacional sai ita lisan di’ak iha vigésssimo quinto aniversário consulta popular ne’e.

 

Luta popular “prego, papel ho boa fé”

Dala ida tan 30 de Agosto loron uluk ba festa democrasia Timor-Leste ho marca ho nia peso consulta popular em forma sucessivamente prega iha loron nasional Timor-Leste, no la too de’it iha ne’e maibé tenke sai mós lalatak, fini ba ukun rasik-an no tabik iha esperança ba desenvolvimento sociedade fraternal e justa. Prego nia kroat bele resulta sinal iha objeto ruma nudár marca ho tempo naruk na outra coisa papel ho forma acto percepção cognesivel katak objeto material ne’e passa hosi intelecto rasional hodi justifica sua existentes maibé la’os ona coisas em si, iha altura nebá passa ho condição rua (pro integração ou pro independência)  presta São Tomas nia karik dehan veritas est adaequatio rei et intellectus, ao menos iha portugues dehan nune’e, o intelecto criador deve se adequar á coisa natural, pois a verdade para todos  e a entidade coisa, sempre será mesma hosi juizo intelecto nebé crese no book povo nia vontade atu hili opção ne’e ho boa fé, filosóficamente caracter hosi boa fé, hatudu iha prudência passa hosi modos de pensar no sobre sai iha atitude de escolher, se calhar situação mak obriga povo nia mentalidade atu sai maduro iha altura nebá em fim ho declaração B.J. Habibie fo ba povo Timor nudár único solução atu hapara conflito nebé resulta povo barak lakon sira nia vida ho hetan torturação ida mais cruel por alto nivel força Indonésia halo mai povo nebé lian laek, em vista vazio existencial  (Vitor Frank, Vazio exitencial) ho situação políticas forte loke dalan ba mundo atu haré imediatamente situação real nebé povo husu ho lian profético, nune’e hanesan Giani Vatimo- filósofo Marxista italiano dehan, interpretare il mundo é Cambiare il mundo, ao menos hatudu katak, prática hahalok la’os taka matan, taka tilun no taka fuan, maibé loke neon ho laran atu interpreta ba mundo (Cfr: The manifesto 1848) nune’e ho opção sufrágio universal ho caracter democracia ne’e povo mak sai testemunha ba sira nia decisão ne’e enquanto iha momento nebá eleva vitória hodi prepara ba restauração independência total ba Timor-Leste nudár soberánia foun ida no reside total ba povo. Nune’e 30 de Agosto ne’e luta popular ba vitória Timor-Leste nian, la’os ona luta pessoal, o verdadeiro heroi de Timor Leste é o povo mesmo. (Cfr, Construção de um estado, dicurso de K. Xanana).

 

Filosofia ukun rasik-an ‘acto prática como a vox da verdade’’

Hanoin no prática mak critéria lia loos “nudár mata dalan ba filosofia ukun rasik an’’ hanoin naton  hosi filosofia ukun rasik an ne’e mak abaixo imperialismo e liberta o povo e pátria como a única solucão e valor da restauração da independência.

Se ita hanoin liafuan sira iha campanha eleitoral ne’e mesak capaz no furak, hahu hosi A too Z, maibé liu tiha ita namlele ho mehi sira ne’e no lakon sentido verdade ne’e, filosofia ukun rasik an ba povo Timor mak bem assecivél ba nessecidades básicas hodi tulun povo ne’e nia moris desenvolve setor produtivo atu povo ne’e iha hahan naton no hetan tratamento digno hanesan humano no orienta povo moris di’ak no seguro iha setor hot-hotu no la iha tan ona colonialização hanesan uluk, hanoin simples ne’e mak book ita nia luta na’in sira hodi hanoin hamutuk, hakarak ba independência nudár maneira ida único atu hakotu ona conflito, luta fila fali atu ita restaura independência ho dalan oi-oin por meia vitória certa iha loron consulta popular.

Bai-bain ita rona ema dehan nune’e, ko’alia no sem actos prática ne’e nada, vazia, ou mamuk ne’e hanesan manu kokotek maibé nunka tolun, mas ao contrário se pessoa ida ko’alia nia mehi no visão depois nia manifesta iha ação concreto nia prática verdade, tamba verdade ne’e conceito absoluto ema somente capta ho condição lisan, lei, entre coluna (di’ak no att, loos no sala (cfr. Deontologia E. Kant)  iha sorin seluk linguagem política não sob em pódio (Palko)  nem em conceito mas em prática nune’e liafuan ida prática ne’e  ita hetan iha filósofo Aristóteles no Karl Marx, no provém iha Grego praxis ka  action ( Latin ) ne’e sobre sai ba mata dalan ka atividade imanente hosi ema ida, no diferente ho poiesis ka operatio (latin) ne’e  indicação ba atividade transitiva katak dependente halo buat ida, (Práxis/action) (Poiesis/ operatio), hosi liafuan rua ne’e, ida nia indicação ba hahalok no ida seluk ba pessoa nebé halo buat ida. Tamba ne’e tuir pensador Aristóteles define prática ne’e sobre sai iha vida política no ética nune’e mak pensador ne’e hakerek assegurar o bem de um estado uma relização mais nobre e mais divina, theoretical understanding, (cmf. Política Aristóteles). Nune’e ko’alia de’it la to tenke halo, nune’e povo dehan ami lakoi promessa hakarak hahalok prática iha ami nia matan, ami lakoi ko’alia buat ass, se buat simples, ita sei complica, ami lakoi ona terus ba dala ida tan iha era independência, ami hakarak moris digno no acesso buat di’ak, lakoi ona insulta hakarak mak consulta buat di’ak nudár maun no alin.

Povo nia lian iha desáfios tomak luta ne’e nia laran, iha cultura Timor-Leste ema hamrik iha fatuk inan ida nia leten, mak fiar no cultura ida ne’e ita la bele nega, mesmo que cultura foun mosu mai sem alicerse no histórico, no mós buat ida fiar no cultura sei metin nafatin tamba ida ne’e la’os movimento no tendência humano, hanesan leitura bíblico enfatiza, Pedro iha fatuk ne’e nia leten ha’u sei harí ha’u nia Kreda, inferno sei la iha kbiit atu hamonu, ( mt. 16,18) Iha luta nian laran fiar no cultura mak força ema nian, se ita haré ho klean natureza no fiar mak sai ponto encontro ho Maromak, nune’e wainhira fiar na’in di’ak ida hakilar iha susar laran, Maromak sei la husik nia mesak, no abadona nia povo.

Iha ka lae? Deus omipotência intervêm iha luta povo Timor-Leste. De facto, luta na’in no sira iha resistência barak mak fo testemunha katak Maromak hola parte iha luta ne’e to’o ukun rasik an no continua horik iha povo Timor, liu-liu participação Igreja Católica hahu hola parte iha luta, se mak la subar iha Padres sira nia Batina, no se mak la subar hamutuk  Padres no madres sira.  Setembro negro iha Suai, asalta iha Igereja Liquiça, massacre iha fat-fatin. Episódio histórico ne’e quase hanesan ho povo Israel, nebé maromak promete ona ba sira sei to iha terra prometida, nune’e mós povo Timor sei too duni mehi liberta povo ne’e ho restauração indepedência nudár luta coletivo, la iha tan fundador sei iha mak continuador da luta, nudár mata dalan ba desenvolvimentos rai ne’e nian, nune’e hosi povo sira nia lian  hanesan lian profética nian iha Maromak nia futar tilun.

  Refleção vigéssimo quinto aniversário âmbito consulta popular.

Nós confiamos na certeza da nossa vitória. E por Isso, estamós determinados a lutar até vencer.. mas, nós lutamos com meia vitória ganha. Porque temos a certeza da nossa vitória. Por isso dizemos a vitória é certa (Cf. sabemós e Podemós e devemós Vencer, M. Gusmão 2018). Matebian Nicolau Reis Lobato no fundadores CCF sira luta makas ba rai ne’e, atu hetan nia reconhecimento  mas em fim too de’it iha proclamação indepedência unilateral, depois liu de’it semana balun invação Indonésia sama belar ita nia povo, maibé ne’e la’os finalidade ba luta, em suma iha continuadores atu halos naksalak iha horizonte ideológico, atu lori luta ne’e ba too iha reconhecimento  internasional ho maneira diplomática no la’os buat mamuk Ida ho lian anónimo nian karik sira ensaia, um parte de um terço,  simplesmente ami ki’ik la hatene imi uluk mak hatene liu, husik tia lai ida ne’e. Imagina se 30 de agusto loron consulta popular la iha, restauração independência 20 de maio mós sai hela mehi maibé ne’e ilusória atravesada caverna hosi 25,5% pro integração. Nune’e hosi hanoin simples ne’e atu enfatiza  katak consulta popular nudár loron importante tebes ba povo Timor-Leste iha percurso histórico da luta, ita hotu ki’ik eh boot valoriza loron ne’e, nudár ponto de encontro hosi terus no ksolok  hodi tane princípio nobun nebé lider histórico hahu, hosi Francísco Xavier do Amaral, Nicolau Reis Lobato, Mari Alkatiri, José Manuel Ramós Horta, Abilio de Araujo, Taur Matan Ruak, Lere Anan Timur, João Mauhunu, Konis Santana, Daitula, Francísco Guterres Lu Olo, Dom Martinho da Costa Lopez, Carlos Filipe X. Belo, Pe. Sancho Amaral, Mgr. José António da Costa, Pe. Domingos Maubere, Pe. Francísco Tavares dos Reis, Pe. Francísco Barreto, Pe. Lokateli SDB, Pe. Hilário, Pe. Dewanto SJ, Pe. Tarsijo SJ, Pe. Domingos Alves no grande pioneiro, Kay Rala Xanana Gusmão no herois da pátria tomak ba luta libertação pátria, hodi ita reflete kedas episódio evengelho (se trigu musan monu ba rai la mate karik, sei la fo fuan, Jo. 12;24)  de facto história moruk naruk nebé povo no sociedade ne’e hasoru sei teri netik nafatin iha história povo Timor-Leste.

Vigéssimo quinto aniversário consuta popular, atu ita hotu hatene no tane ita nia lisan ukun rasik-an uma a libertação da pátria e povo nune’e ita hein no insiste  Unidade nasional, no política reconhecimento , palno da paz, hosi ne’e ita bele alcança mehi too boot bonum comunae ho pricípio justiça fortalecidas do adequado. Em resumido hakerek oan ne’e hanesan opinião hodi hanoin loron consulta popular nudár loron dahuluk ba festa democrasia, porque por volta cinco anos ita celebra, maibé buat ida ne’e la hanesan maka ambiente diferente boot tebes, taka frase ida nebé book ha’u nia intelecto hodi hakerek maka, hanoin ho didi’ak no loos ba tamba liu hosi imi nian hanoin sira ne’e mak sai aihan ba sociedade nia hamlaha (Desconhesido).

 

 Notas referencias

  • ARISTÓTELES Política, trad, Coleção a obra, Vol,II 1991.
  • ABBAGNANO, Nicola. Dionario Filosofia, edição e ampilada edição 10 Brasileira coordenada, ALFREDO Bosi, São Paulo, 2007.
  • Sabenta das aulas Ontologia e ética, Docente Pe. Mateus Afosnso e Padre Francísco da Costa.
  • Victor E. Frakl, Em busca de Sentido.
  • Emanuel kant, Crítica da razão prática,2004.
  • Revista Filosofia e teologia, Vol I.
  • Carlos Saky, Antes sem título do que sem Pátria, Luta iha Libertasaun TL.
  • Raymond Aron, kebebasan dan martabat Manusia, Yayasan Obor, Indonésia.
  • Revista, sé maka sarani no sé maka povo.
  • Martinho Gusmão, artigo Avaliação criterio filosofia ukun rasik an.
  • Martinho Gusmão, art, Cultura democarsia, sob uma leitura hermenêutica.
  • Sabemós e Podemós e devemós vencer, Editor. M. Gusmão

 

Powered By WordPress | LMS Academic

content-1701

sabung ayam online

yakinjp

yakinjp

rtp yakinjp

slot thailand

yakinjp

yakinjp

yakin jp

yakinjp id

maujp

maujp

maujp

maujp

slot mahjong

SGP Pools

slot mahjong

sabung ayam online

slot mahjong

SLOT THAILAND

article 328000621

article 328000622

article 328000623

article 328000624

article 328000625

article 328000626

article 328000627

article 328000628

article 328000629

article 328000630

article 328000631

article 328000632

article 328000633

article 328000634

article 328000635

article 328000636

article 328000637

article 328000638

article 328000639

article 328000640

article 328000641

article 328000642

article 328000643

article 328000644

article 328000645

article 328000646

article 328000647

article 328000648

article 328000649

article 328000650

article 328000651

article 328000652

article 328000653

article 328000654

article 328000655

article 328000656

article 328000657

article 328000658

article 328000659

article 328000660

article 888000056

article 888000057

article 888000058

article 888000059

article 888000060

article 888000061

article 888000062

article 888000063

article 888000064

article 888000065

article 888000066

article 888000067

article 888000068

article 888000069

article 888000070

article 888000071

article 888000072

article 888000073

article 888000074

article 888000075

article 888000076

article 888000077

article 888000078

article 888000079

article 888000080

article 888000081

article 888000082

article 888000083

article 888000084

article 888000085

article 888000086

article 888000087

article 888000088

article 888000089

article 888000090

article 868100041

article 868100042

article 868100043

article 868100044

article 868100045

article 868100046

article 868100047

article 868100048

article 868100049

article 868100050

article 868100051

article 868100052

article 868100053

article 868100054

article 868100055

article 868100056

article 868100057

article 868100058

article 868100059

article 868100060

article 868100061

article 868100062

article 868100063

article 868100064

article 868100065

article 868100066

article 868100067

article 868100068

article 868100069

article 868100070

article 868100071

article 868100072

article 868100073

article 868100074

article 868100075

article 868100076

article 868100077

article 868100078

article 868100079

article 868100080

cuaca 898100011

cuaca 898100012

cuaca 898100013

cuaca 898100014

cuaca 898100015

cuaca 898100016

cuaca 898100017

cuaca 898100018

cuaca 898100019

cuaca 898100020

cuaca 898100021

cuaca 898100022

cuaca 898100023

cuaca 898100024

cuaca 898100025

cuaca 898100026

cuaca 898100027

cuaca 898100028

cuaca 898100029

cuaca 898100030

cuaca 898100031

cuaca 898100032

cuaca 898100033

cuaca 898100034

cuaca 898100035

cuaca 898100036

cuaca 898100037

cuaca 898100038

cuaca 898100039

cuaca 898100040

cuaca 898100041

cuaca 898100042

cuaca 898100043

cuaca 898100044

cuaca 898100045

cuaca 898100046

cuaca 898100047

cuaca 898100048

cuaca 898100049

cuaca 898100050

cuaca 898100051

cuaca 898100052

cuaca 898100053

cuaca 898100054

cuaca 898100055

cuaca 898100056

cuaca 898100057

cuaca 898100058

cuaca 898100059

cuaca 898100060

cuaca 898100061

cuaca 898100062

cuaca 898100063

cuaca 898100064

cuaca 898100065

cuaca 898100066

cuaca 898100067

cuaca 898100068

cuaca 898100069

cuaca 898100070

cuaca 898100071

cuaca 898100072

cuaca 898100073

cuaca 898100074

cuaca 898100075

cuaca 898100076

cuaca 898100077

cuaca 898100078

cuaca 898100079

cuaca 898100080

cuaca 898100081

cuaca 898100082

cuaca 898100083

cuaca 898100084

cuaca 898100085

cuaca 898100086

cuaca 898100087

cuaca 898100088

cuaca 898100089

cuaca 898100090

cuaca 898100091

cuaca 898100092

cuaca 898100093

cuaca 898100094

cuaca 898100095

kasus 898100011

kasus 898100012

kasus 898100013

kasus 898100014

kasus 898100015

kasus 898100016

kasus 898100017

kasus 898100018

kasus 898100019

kasus 898100020

article 898100021

article 898100022

article 898100023

article 898100024

article 898100025

article 898100026

article 898100027

article 898100028

article 898100029

article 898100030

article 898100031

article 898100032

article 898100033

article 898100034

article 898100035

article 898100036

article 898100037

article 898100038

article 898100039

article 898100040

article 898100041

article 898100042

article 898100043

article 898100044

article 898100045

article 898100046

article 898100047

article 898100048

article 898100049

article 898100050

article 898100051

article 898100052

article 898100053

article 898100054

article 898100055

article 898100056

article 898100057

article 898100058

article 898100059

article 898100060

article 710000031

article 710000032

article 710000033

article 710000034

article 710000035

article 710000036

article 710000037

article 710000038

article 710000039

article 710000040

article 710000041

article 710000042

article 710000043

article 710000044

article 710000045

article 710000046

article 710000047

article 710000048

article 710000049

article 710000050

article 710000051

article 710000052

article 710000053

article 710000054

article 710000055

article 710000056

article 710000057

article 710000058

article 710000059

article 710000060

article 710000061

article 710000062

article 710000063

article 710000064

article 710000065

article 710000066

article 710000067

article 710000068

article 710000069

article 710000070

article 710000071

article 710000072

article 710000073

article 710000074

article 710000075

article 710000076

article 710000077

article 710000078

article 710000079

article 710000080

article 999990001

article 999990002

article 999990003

article 999990004

article 999990005

article 999990006

article 999990007

article 999990008

article 999990009

article 999990010

article 999990011

article 999990012

article 999990013

article 999990014

article 999990015

article 999990016

article 999990017

article 999990018

article 999990019

article 999990020

article 999990021

article 999990022

article 999990023

article 999990024

article 999990025

article 999990026

article 999990027

article 999990028

article 999990029

article 999990030

article 999990031

article 999990032

article 999990033

article 999990034

article 999990035

article 999990036

article 999990037

article 999990038

article 999990039

article 999990040

content-1701
error: Content is protected !!